Marshwood NL

De invloed van de Marshwood ponies in Nederland

De rijke historie van de Schotse Marshwood Stoeterij is beschreven in het artikel in ons januari nummer. Marshwood ponies zijn geëxporteerd over de hele wereld, niet alleen in Europa, maar ook bijvoorbeeld naar Australië en Amerika. Haar invloed is vanaf midden vorige eeuw ook in Nederland groot en nog steeds zijn Marshwood gefokte ponies dominant vooral bij midden en grote maat zwarte. In dit artikel belichten wij enkele vroegere stoeterijen, “grondleggers die het aandurfden met moderne Engelse ponies te fokken en bestaande, waar de ponies nog veel Marshwood bloed voeren en die fokken volgens de principes van line-breeding, zoals Maurice en Betty Cox dit voorstonden. Daarnaast een aantal  invloedrijke Marshwood merries en hengsten, die zoals wij laten zien, nog steeds voorkomen in onze nieuwe jaargang hengsten in de midden en grote maat.

Marshwood fokkers

Naast werkpony werd in ons land de Shetlander midden vorige eeuw al gebruikt voor de fokkerij en uit liefhebberij. Landadel en heerboeren ruilden hun trekpaarden in voor tractoren en kochten voor de hobby enkele Shetlanders. Een aantal belangrijke fokkers in die tijd, vooral Stoeterijen Vennen, Rodichem en Vliek kozen voor het moderne type Shetlander met beweging, zoals de Cox`en ze al op Marshwood fokten. Een heel vooruitstrevend beleid, geheel tegen het toenmalige ideaal beeld in, maar zoals in dit artikel ook blijkt het fundament van onze hedendaagse fokkerij.

Mevrouw Simon Thomas van Stal de Vennen kocht haar eerste pony van Graaf Wolf Metterlich en ze gebruikte een Engelse import Reinald als fokhengst. In 1951 werd op haar verzoek Supreme of Marshwood naar Nederland gehaald. Deze hengst was ondermeer een broer van de in Engeland al zo succesvolle Supremacy uit de Marshwood J-line. Ze was haar tijd ver vooruit want Supreme was een lang gelijnde hengst met veel ras. De hengst paste totaal niet in het rasbeeld van de Nederlandse Shetlander en kreeg een derde premie op zijn eerste keuring. Supreme werd beperkt ingezet voor de dekdienst, voornamelijk voor eigen Nederlands gefokte merries. Op Vennen werden ponies niet alleen voor de fokkerij gehouden maar er werd ook veel geshowd en werd veel aandacht besteed aan gebruik. Gebruik is ook mede de reden dat mevrouw Simon Thomas zocht naar een pony met meer ruimte en beweging. Vennen ponies waren in die tijd veelgevraagd en we zien ze nog steeds terug in de pedigrees van vandaag.

De heer van Dam van Brakel stond aan de wieg van Stal Rodichem, genoemd naar een kasteeltje vlakbij z`n toenmalige woonhuis. Toen zijn paarden werden in de oorlog in beslag werden genomen door de Duitsers besloot hij, om toch nog enige paardenkrachten om het huis te hebben, enkele Shetlanders te kopen. Zijn eerste merries waren Florry en de schimmels White Rose en White Lily, allen hulpboek merries. Gold Fire was de hengst die hij in die tijd gebruikte. De eerder genoemde Supreme, van mevrouw Simon Thomas betekende voor heem een doorbraak in de fokkerij. Hij gebruikte de hengst veelvuldig en succesvol, terwijl velen het toen niet in hem zagen zitten. Het Marshwood type sprak van Dam aan en hij besloot Stal Rodichem uit te bouwen met Marshwood ponies. In eerste instantie met Rose Petal en Spotlight en later ondermeer Primrose (dochter van Rose Petal) en haar zoon President.  Bekende Rodichem nazaten zijn Rose Petal dochters Arabel, Estella Rose, Helena Rose en de hengsten Thomas en Randolph.

Op het prachtige landgoed Vliek in het Limburgse Ulestraten, liepen de ponies van Stoeterij Vliek. Jonkvrouwe van Meeuwen groeide op met Shetlanders. In haar jonge jaren reed ze vooral in tuig. De fokkerij bestond in de begin jaren naast trekpaarden uit een bont pallet aan gekleurde Shetlanders. De heer Dam van Brakel adviseerde haar de zaken serieuzer aan te pakken en bracht haar in contact met Betty Cox. Zo kwamen de merries Gloom en Rambler Rose naar Vliek. Ook Freule van Meeuwen paste het line breeding principe succesvol toe door voor haar Marshwood nazaten de combinatie te zoeken met de Stelmor zonen Coen en Highlander. Succesvolle Vliek ponies zijn Lord Gloom en Kasper en de merries Beauty, Nanette, Noelle en Lady Jessamine.

Frans Martens van stal Dorpzicht was een paardenman in hart en nieren. Hij leerde het vak van zijn vader en was samen met z`n broer hengstenhouder. Martens was een pionier en ook hij onderkende dat de Nederlandse fokkerij vastliep en nieuw bloed gewenst was. Dit had overigens niet met inteelt maar met gebrek aan kwaliteit te maken en de wens te “moderniseren”. De eerste twee Marshwood ponies die naar Dorpzicht kwamen waren het veulen Scurry en de merrie Fluke. Gelijk een schot in de roos, want Scurry werd met vijf jaar nationaal kampioen en uit Fluke fokte hij Newton! Daarna kwamen ondermeer nog Flurry en Fluffy. Samen met Gerard Vaessen heeft hij een nog groot aantal ponies geïmporteerd, waarvan een aantal Marshwood gefokt.

Midden jaren vijftig begon Ton Burgers in de uiterwaarden van Weurt stal Bunswaard. Hij was lange tijd fokker geweest van Engelse volbloeds en stapte over naar de minder tijd en arbeid intensieve Shetlanders. Hij kocht van zijn vriend van Dam van Brakel ondermeer Estella Rose en ook hij kreeg het advies de oversteek te maken naar Marshwood in Schotland. Een groot aantal Marshwood merries hebben op Bunswaard gelopen, van wie de bekendste Jet, Justify (door visiteur in dit blad ooit de mooiste Nederlandse Marshwood merrie genoemd), Jamboree, Bloom, Peaony en niet te vergeten Kipper. Ton Burgers was het meest gecharmeerd van de bekende Marshwood J-line en heeft voornamelijk met merries uit deze lijn zijn fokkerij opgebouwd. De hengsten die Burgers bij zijn merries zocht, moesten aan twee criteria voldoen; de hengstenmoeders dienden zeer aansprekend zijn en Marshwood genen aan zowel vader als moeders kant. Een mooi voorbeeld van succesvolle line-breeding op Bunswaard is de combinatie met Stelmor of Transy (Joseph of Marshwood) met de Marshwood merries. Inmiddels hebben 32 Bunswaard hengsten een deklicensie gekregen. Doordat de tweede generatie zich aandiende (en inmiddels ook de derde) is stal Bunswaard, in tegenstelling tot de eerder genoemde oudere stoeterijen, blijven bestaan. In filosofie is hier niet veel veranderd en hebben alle merries nog een Marshwood achtergrond.

Hengsten

De invloed van de `Nederlandse` Marshwood hengsten is generaties later nog aanwezig . Van de eerder genoemde hengsten is Supreme de meest invloedrijke geweest. Zijn broer Supremacy is een van de tophengsten geweest op de Marshwood stoeterij zelf en komt dus veel voor in de pedigrees van de naar Nederland geïmporteerde merries. Qua type waren Supreme en Supremacy veel moderne dan hengsten als Spook en Spotlight. Laatstgenoemde is maar liefst vijf keer nationaal kampioen geworden in Nederland en heet 56 goedgekeurde zonen nagelaten. Dat er vandaag meer over is van de veel kleinere nafok van Supreme zegt genoeg over het ideaalbeeld van een Shetlander toen en nu. Spotlight was van het ouderwetse type in tegenstelling tot zijn stalmaatje Supreme.

Bekendste Supreme zonen zijn de “Vennen” hengsten Firo en No Thank You en Joseph of Marshwood (de vader van Stelmor). Invloedrijke dochters Wivrojan (stammoeder van stal Geerhof en voorouder van Bloemhof`s lieveling Friso), Zanette, Delcaposa (moeder van Silvester) en Glory de stammoeder van stal Olyhof.

Scurry en President waren beide Supremacy zonen, met veel ras en mooie lange lijnen. Niet alleen succesvol tijdens de nationale kampioenschappen maar ook zeer verdienstelijk in de fokkerij. Scurry`s meest bekende zonen zijn Light, Koert en Marlando

President is de vader van Estella Rose (super preferent met vijf goedgekeurde zonen onder wie Highlander en de in Maas en Waal zeer populaire Kenneth) en Arabel (via Glory naar drie nationale kampioenen, Koert en diens zonen Oberon en Spirit)

Merries

Nog steeds borduurt een groot aantal stoeterijen in Nederland voort op Marshwood stammoeders. Black Chiffon, Pauline, Bloom en Fluke zijn zelfs superpreferent geworden. Bij een aantal fokkerijen is de invloed van een bepaalde Marshwood merrie in het oog springend, zoals stal Brammelo (Black Chiffon), Amstelhof (Sweetheart),  Brouwerij (Pauline) en Geldersoord (Jingo).

Black Chiffon komt uit de kleinere maar kwaliteitsrijke Marshwood B-line. Moeder is Ninon en vader Baron. Deze merrie heeft vooral in de kleinere maten uitstekend gefokt, met als uitschieter de ster Gipsy King en verder ondermeer Yessamine, Tanja en zoon Winner.

Een andere dochter van Baron is Jamboree uit de mooie moeder Jumble. Deze merrie kwam jong naar Bunswaard en werd kampioen van Bergharen en Gelderland en heeft nog een punt nodig voor het super preferentschap. De connectie tussen Stelmor en deze merrie klikte enorm met via dochters Romany (Gipsy, Foxy en Manon van de Romer) en Vanity en later fokte ze met Oberon dochter Ebony.

Sweetheart werd beroemd vanwege de cracks Orchidee van Spuitjesdom en Octavia of Dewland. Eerste legde de basis voor Stal Amstelhof via zoon Sinjeur en dochters als Adelheid, Viola en Fleur. Octavia zette stal de Uitweg op de kaart met zonen Narco (vader van August van de Kosterweide en Napoleon van de Kortenhof), Patrick en Excellent en dochters als Angelique en Beauty (moeder van Gelder van Zuilichem).

Pauline kwam naar Nederland net voordat de Marshwood Stoeterij werd opgedoekt. Ze is uit de P-line, een minder bekende Marshwood lijn, van Package en Primula. Ze kwam naar Maas en Waal samen met haar dochters Peaony (Hillary van de Amstelhof en Olivia van Graafland) en Pandora (groot en overgrootmoeder van Helmut en Skerry van Geldersoord). Op 17 jarige leeftijd werd ze voor stal de Brouwerij kampioen van Bergharen en ze fokte ook nog eens de tophengsten Edmund (vader van Imago van de Spoorlaan), Dougal en Boss en later kwam haar Engelse zoon On the Rocks (vader van de Geldersoord toppers Noraly en Natasha) hier nog bij.

Bloom is ook uit de B-line en dochter van Blaze en Surety. Ze is recent superpreferent verklaard en nog springlevend bij de ook al met het Marshwood virus behepte stal de Belschuur. Bloom heeft de meeste van haar kinderen gekregen op Bunswaard, waaronder zoon Kevin en dochters Crocus en Blossom, maar ook de vos Olly van Geldersoord. 

Last but not least Fluke, zeker vanwege zoon Newton de ster. Ze was net als Pauline een dochter van Package uit de bekende G-line merrie Fly. Haar naam prijkt op de pedigree van een aanzienlijk deel van onze grotere zwarte ponies. Over Newton is al zoveel geschreven maar ook Fluke`s zonen Asterix en Bonance en dochters Musette, Odette en Twillight hebben hun stempel op de fokkerij gedrukt.

Opvallend is dat bij ons uit de Marshwood J-line niet zoveel goede hengsten zijn voortgekomen. De enige echte top-verervers zijn de Jet zonen Mustang en Hunter en meer van deze tijd uit Lucy van Bunswaard, de Kleine Tip hengsten O`Regan en Sergeant. Laatste hengst is volledig J-line gefokt, via vader naar Jet en moeder naar Justify.

Van Jet was vooral Mustang een topvererver, zowel door zijn zonen als dochters. Groot geworden in Brabant is Elegant, zeker op dit moment, zijn meest aansprekende zoon. Uit de Borstlap fokkerij komen overigens meer goede Mustang nazaten. Met Kibble of Marshwood kreeg hij nationaal kampioen Simone van de Koxkampen, de grootmoeder van Octaaf en de nu zo succesvolle No Fear. Jet`s achterkleinzoon Elegast was veelbelovend bij stal Bloemhof en helaas te vroeg overleden.

Hoewel de invloed van Marshwood vooral de zwarte betreft, kunnen wij niet heen om de kleine topper, Kipper of Marshwood. Ze is de halfzus van Kibble, beide uit Kitten of Houlland. Via zonen Kismet en Loki heeft ze een enorme bijdrage geleverd aan de vosfokkerij in Nederland. Kismet is vader van meer dan 20 goedgekeurde zonen.

Conclusie

Een indrukwekkend aantal Marshwood ponies heeft onze weilanden verrijkt en onze fokkerij een impuls gegeven. Veel Engelse fokkers zijn jaloers op het feit dat wij met hun Marshwood erfgoed aan de haal zijn gegaan en hiervan nu nog de vruchten plukken, zoals blijkt uit de aanwezige Marshwood invloed in onze nieuwe generatie hengsten. In onze beleving is het moederland zelf een stapje teruggegaan in de tijd, terug naar de pony voor de mijnen. Daar een show bezoekend zie je toch een rasbeeld van een ouderwetse Shetlander. Slechts een enkele stoeterij, bijvoorbeeld Transy, fokt daar nog het in Nederland aansprekende type en dat vinden wij jammer. Het moederland daarentegen maakt zich zorgen over of wij het basisbeeld van de Shetlander niet uit het oog verliezen en genoeg aandacht hebben voor beweging. Deze discussie houdt in ieder geval de fokkerij levendig.

Wij hebben met dit artikel absoluut niet de illusie volledig te zijn geweest, maar hebben getracht een brug te slaan tussen het verleden en onze hedendaagse fokkerij. Gelukkig hadden midden vorige eeuw enkele fokkers (pioniers) een lange termijn visie en hebben het aangedurfd met Marshwood ponies de moderniseringslag te maken. Het NSPS is meegegroeid met de tijd en nog steeds een ondernemende organisatie, die er naar streeft onze fokkerij op alle fronten naar een hoger niveau te tillen. Fokkers spelen daarin de belangrijkste rol. Veel “zwarte” fokkers in ons land hebben Marshwood bloed in hun basismateriaal en fokken echte rasvertegenwoordigers. Keerzijde is wel dat wij vrij moeten blijven van inteelt en op dit moment weer de behoefte hebben aan “nieuw bloed”.  Zo was het ook in de tijd van Vennen, Rodichem en Vliek!

Ton Burgers 2008